HOME

Firdgum

Firdgum is opmerkelijk door de markante Nicolaastoren (13de eeuw) die is achtergebleven op de terp. Een schelpenpad loopt rond de terp met de toren en het kerkhof. Firdgum telt minder dan 100 inwoners. Bij het Yeb Hettingamuseum, gevestigd in de voormalige dorpsschool, is een zodenhuis nagebouwd.

De Nicolaastoren op het hoogste punt van de terp.

Op pad in het dorp

1. terp [kaart]

Firdgum en het gebied daar omheen bestaat uit een groepje terpen. Veel terpdorpen zijn begonnen als een groep terpen met daarop een boerderij. De kleine huisterpen groeiden langzaam naar elkaar toe. Op die manier ontstonden grotere dorpsterpen. In Firdgum ging het anders en zijn de terpen altijd apart gebleven.
Er zijn hier in totaal 7 verhogingen. De weg naar Firdgum, de Haerewei, loopt in een boog om zo'n verhoging heen.
In de tijd van Germanen en Romeinen bestond er al een nederzetting op de natuurlijke bodem, een zogenaamde vlaknederzetting. Deze nederzetting werd meerdere keren opgehoogd met graszoden. Tussen de lagen met schone plaggen hebben archeologen lagen terpaarde gevonden. Dat is de grond waarop werd geleefd. Het is een mengsel van tuinaarde, mest, afval, slachtafval, gebroken aardewerk en houtresten.

2. Nicolaastoren [kaart]

In de 13de eeuw werd de aan de heilige Nicolaas gewijde kerk gebouwd. In 1792 werd de kerk weer afgebroken. Alleen de toren bleef staan.
Rond 1700 bezat de kerk grote stukken grond rond Firdgum. We noemen dit ‘pastorielanden’ en ‘patroonslanden’. De opbrengsten van de patroonslanden waren bestemd voor het onderhoud van het kerkgebouw, de klok en de eredienst. Met de opbrengst van de pastorielanden kon de pastoor in zijn levensonderhoud voorzien.
Tot aan de jaren 60 van de 20ste eeuw was een groot deel van de huizen in Firdgum bezit van de kerk. Er werd gezegd dat Firdgum een “rijke toren” had. Iedere week liep de kerkvoogd langs de huisjes om de huur op te halen, dat was toen 2 gulden.

3. afgraving [kaart]

Terpaarde was in de 19de en 20ste eeuw waardevol, omdat het als een soort compost kon worden gebruikt in gebieden waar alleen arme grond was, zoals in Drenthe. Daarom werden terpen vaak afgegraven.
Tussen het kerkhof en de boerderij Camstrastaete, kun je heel goed zo'n afgegraven stuk terp zien liggen.

4. steilkant [kaart]

De opgaande rand van een afgegraven stuk terp wordt 'steilkant' genoemd. Een steilkant is interessant voor archeologen, omdat je er goed de ontwikkeling van een terp aan af kunt lezen. Er is dwars door alle lagen heen gegraven. Hoe dieper een laag, hoe ouder hij meestal is. Ook de vorm van de terp is duidelijk te zien.

5. zodenhuis [kaart]

Hout was schaars rond de terpen en het kostte veel moeite om te verzamelen en te vervoeren. Materiaal voor graszoden was er genoeg op de kwelders. Met deze rechthoekig uitgestoken graszoden, of ‘plaggen’, werden de terpen opgehoogd en ze bleken ook geschikt als bouwmateriaal. De huizen die de eerste bewoners hier bouwden heten ‘woonstalhuizen’, omdat de mensen de ruimte deelden met het vee. Tijdens de koude winters hield het vee de mensen warm. Het geraamte van deze huizen was meestal van hout en de muren waren opgestapelde graszoden of met leem dichtgesmeerd vlechtwerk van takken. We weten niet zeker of de graszoden ook voor het dak werden gebruikt.
Hier is door vrijwilligers op het terrein van het Yeb Hettingamuseum een zodenhuis nagebouwd.

6. Camstrastaete [kaart]

Een stins is een versterkte woontoren waarin een belangrijke familie zich kon terugtrekken als er gevaar dreigde. De Camstrastaete was ooit een stins. Veel oude huizen en statige landhuizen in Groningen en Friesland zijn gebouwd rond zo'n stins, of steenhuis. In een steenhuis woonde men meestal op de verdieping boven de kelder. Vaak was die woning van buitenaf met een trap toegankelijk, terwijl in het onderste deel van het gebouw alleen kleine vensteropeningen waren. Daardoor leken deze gebouwen wel wat op versterkte torens. Echte steenhuizen zijn vrijwel niet meer bewaard gebleven. Van de oorspronkelijke Camstrastaete is alleen de kelder nog over. De boerderij die we nu zien is veel jonger. Je kunt wel zien hoe dit belangrijke huis ten opzichte van de wierde en de kerk lag.

Direct naar de kaart op Google maps »

TOP

Kijk voor meer informatie op:

terpenenwierdenland.nl en

educatie.terpenenwierdenland.nl